Trong thực hành tiêu hóa, các triệu chứng như đau bụng kéo dài, tiêu chảy tái diễn, đầy hơi hoặc rối loạn đi tiêu là những lý do thường gặp khiến bệnh nhân đến khám.

Tuy nhiên, đây cũng là những triệu chứng có thể gặp ở cả Hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome – IBS) và Bệnh viêm ruột mạn tính (Inflammatory Bowel Disease – IBD).

Việc phân biệt hai nhóm bệnh này có ý nghĩa quan trọng bởi hướng xử trí, theo dõi và điều trị hoàn toàn khác nhau.

Trong những năm gần đây, Fecal Calprotectin (Calprotectin trong phân) được xem là một biomarker không xâm lấn có giá trị trong hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm đường tiêu hóa.

Calprotectin là gì?

Calprotectin là một protein thuộc họ S100 (S100A8/S100A9), chiếm khoảng 60% protein bào tương của bạch cầu trung tính.

Ngoài neutrophil, Calprotectin còn hiện diện ở monocyte và macrophage.

Khi xảy ra phản ứng viêm tại niêm mạc ruột, các tế bào này sẽ giải phóng Calprotectin vào lòng ruột, sau đó được đào thải qua phân.

Do có tính ổn định cao trong mẫu phân trong nhiều ngày ở nhiệt độ thích hợp, Calprotectin trở thành biomarker rất thuận lợi để định lượng.

Vì sao Calprotectin có giá trị trong bệnh lý tiêu hóa?

IBS và IBD thường có triệu chứng tương đối giống nhau.

Người bệnh đều có thể xuất hiện:

• Đau bụng
• Tiêu chảy
• Táo bón
• Đầy hơi
• Rối loạn đại tiện

Tuy nhiên:

IBS là bệnh lý rối loạn chức năng.

IBD là bệnh lý viêm thực thể của niêm mạc ruột.

Điều này khiến số lượng bạch cầu trung tính xâm nhập vào niêm mạc ruột ở bệnh nhân IBD tăng lên rõ rệt.

Kết quả là nồng độ Calprotectin trong phân cũng tăng.

Ngược lại, ở IBS, Calprotectin thường nằm trong giới hạn bình thường.

Ý nghĩa lâm sàng của Fecal Calprotectin

Các hướng dẫn quốc tế hiện nay đều ghi nhận giá trị của Calprotectin trong:

Hỗ trợ phân biệt IBS và IBD

Đây là ứng dụng phổ biến nhất.

Calprotectin thấp giúp tăng khả năng hướng đến IBS trong bối cảnh lâm sàng phù hợp.

Calprotectin tăng gợi ý tình trạng viêm đường ruột và cần được đánh giá thêm.

Hỗ trợ quyết định nội soi

Calprotectin không thay thế nội soi.

Tuy nhiên, xét nghiệm có thể hỗ trợ bác sĩ xác định nhóm bệnh nhân cần thực hiện nội soi hoặc theo dõi thêm, góp phần giảm các thủ thuật xâm lấn không cần thiết ở một số trường hợp phù hợp.

Theo dõi đáp ứng điều trị

Ở bệnh nhân IBD đã được chẩn đoán, Calprotectin có thể hỗ trợ đánh giá mức độ hoạt động của bệnh và theo dõi đáp ứng điều trị theo thời gian.

Những yếu tố cần lưu ý khi diễn giải kết quả

Calprotectin tăng không chỉ gặp trong IBD.

Một số tình trạng khác cũng có thể làm tăng Calprotectin như:

• Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa
• Sử dụng NSAIDs
• Polyp hoặc ung thư đại trực tràng
• Một số bệnh lý viêm khác

Do đó, kết quả xét nghiệm luôn cần được diễn giải kết hợp với triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và các xét nghiệm khác.

Vai trò của phòng xét nghiệm

Sự phát triển của các hệ thống định lượng Calprotectin tự động giúp:

• Chuẩn hóa quy trình xét nghiệm
• Giảm thao tác thủ công
• Tăng độ lặp lại giữa các lần đo
• Hạn chế sai số tiền phân tích
• Kết nối thuận tiện với hệ thống LIS/HIS

Đây là xu hướng đang được nhiều phòng xét nghiệm áp dụng nhằm nâng cao chất lượng xét nghiệm tiêu hóa.

Kết luận

Fecal Calprotectin là biomarker không xâm lấn có giá trị trong hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm đường tiêu hóa.

Trong thực hành lâm sàng, xét nghiệm góp phần hỗ trợ phân biệt IBS và IBD, theo dõi hoạt động bệnh ở bệnh nhân viêm ruột mạn tính cũng như hỗ trợ bác sĩ trong quá trình ra quyết định lâm sàng.

Đối với phòng xét nghiệm, việc triển khai định lượng Calprotectin trên các hệ thống tự động mang lại lợi ích về chuẩn hóa quy trình, giảm thao tác thủ công và nâng cao hiệu quả vận hành.